English [en]   العربية [ar]   català [ca]   Česky [cs]   Deutsch [de]   ελληνικά [el]   español [es]   français [fr]   Bahasa Indonesia [id]   italiano [it]   日本語 [ja]   Nederlands [nl]   polski [pl]   português do Brasil [pt-br]   română [ro]   русский [ru]   slovenščina [sl]   српски [sr]   தமிழ் [ta]   Türkçe [tr]  

Thanks to your support, 2015 marks 30 years of the FSF! In the next 30 years, we want to do even more to defend computer user rights. To kick off in that direction, we're setting our highest-ever fundraising goal of $525,000 by January 31st. Read more.

$525K
30% (159K)
Count me in

This translation may not reflect the changes made since 2012-10-18 in the English original. Please see the Translations README for information on maintaining translations of this article.

Indeling van vrije en niet-vrije Software

Verder nog: Onduidelijke Woorden die Je Beter Kunt Vermijden.

Dit diagram van Chao-Kuei laat de indeling zien van de verschillende software categorieën. Het is beschikbaar in Scalable Vector Graphic of XFig formaat onder de GNU GPL v2 (of hogere) licentie, de GNU FDL v1.2 (of hoger), of de Creative Commons Attribution-Share Alike v2.0 (of hoger).

Vrije software

Vrije software is software met daarbij toestemming aan eenieder om de software te gebruiken, kopiëren en/of verder te verspreiden, in dezelfde toestand of met wijzigingen, hetzij gratis danwel voor een bijdrage. Meer specifiek betekent dit dat de broncode beschikbaar moet zijn. “als het geen broncode is, is het geen vrije software”. Dit is de eenvoudige definitie. Zie verder de volledige definitie.

Als een programma vrij is kan het opgenomen worden in een vrij besturingssysteeem zoals GNU, of in vrije versies van het GNU/Linux systeem.

Er zijn vele mogelijkheden waarop een programma vrij kan worden--vele details, die op verschillende manieren kunnen worden ingevuld kunnen nog steeds een vrij programma tot gevolg hebben. Een aantal mogelijke variaties wordt hieronder beschreven. Voor meer informatie over specifieke software licenties, zie het licentie overzicht.

Vrije software gaat over vrijheid, niet over “vrij van kosten”. Private software bedrijven echter gebruiken soms de term “free software” waarmee ze de prijs bedoelen. Soms bedoelen ze dat je een kopie van de executeerbare code gratis kan krijgen; soms bedoelen ze dat er een kopie is geïnstalleerd op de computer die je koopt. Dit heeft niets te maken met wat wij binnen het GNU project bedoelen met “free software”.

Controleer dus altijd de voorwaarden waarop de software wordt aangeboden wanneer een bedrijf zegt vrije software te verkopen om mogelijke verwarring te voorkomen. Soms voldoen die inderdaad aan de term vrije software maar soms ook niet.

Veel talen hebben twee verschillende woorden voor “free” voor de betekenissen vrijheid en gratis (zoals in het nederlands). Het engelse woord “gratis” bestaat ook en verwijst redelijk ondubbelzinnig naar prijs. Er is helaas geen engels ondubbelzinnig equivalent voor vrijheid. Als je dus een andere taal spreekt raden we je aan het te vertalen naar het woord dat verwijst naar het begrip vrijheid. Zie ook onze lijst van vertalingen van de term “free software” naar diverse andere talen.

Vrije software is vaak betrouwbaarder dan niet-vrije software.

Open bron software

Met de term “open bron” software bedoelt men meestal dezelfde categorie als vrije software. Het is echter niet geheel van dezelfde soort: ze accepteren soms andere licenties die wij als te beperkend ervaren en er bestaan vrije licenties die men in de open bron categorie niet accepteert. De verschillen zijn echter klein. Bijna alle open bron software is vrij en bijna alle vrije software is ook open bron.

Wij gebruiken bij voorkeur de term “vrije software” omdat dit verwijst naar vrijheid en de term “open bron” niet.

Publieke software

Public domain software (te vertalen met “openbare software”, wellicht “publiek domein” voor de Belgen onder ons?) is software waarop geen auteursrecht van toepassing is. Wanneer de broncode openbaar is is dit een speciaal geval van non-copylefted free software, wat inhoud dat sommige kopiën of gewijzigde versies misschien helemaal niet vrij zijn.

In sommige gevallen is het executeerbare programma openbaar maar de bijbehorende broncode kan men niet krijgen. Dat is dus geen vrije software omdat die toegang tot de broncode vereist. Overigens is de meeste vrije software niet openbaar; er rust auteursrecht op en de auteurs hebben toestemming gegeven het in vrijheid te gebruiken met behulp van een vrije software licentie.

Soms gebruikt men ietwat slordig de term “public domain” en bedoelt men “vrij” of “gratis”. “Public domain” is echter een juridische term en betekent “auteursrechtenvrij”. Wij adviseren om voor de duidelijkheid de term “public domain” alleen in zijn juridische betekenis te gebruiken en voor andere begrippen ook de andere termen te hanteren.

De conventie van Bern, die door de meeste landen is ondertekend, heeft bepaald dat alles wat wordt opgeschreven ook automatisch onder het auteursrecht valt. Dit geldt ook voor programma's. Wanneer je dus je programma openbaar wilt hebben (in de “public domain”), zul je juridische stappen moeten ondernemen om af te zien van het auteursrecht, anders valt het hier automatisch onder.

Auteursplichtige software

Auteursplichtige software is vrije software waarin is bepaald dat bij verspreiding alle kopieën van alle versies dezelfde bepalingen voor verspreiding hebben. Dat betekent bijvoorbeeld dat auteursplichtige licenties bepalen dat anderen er geen extra bepalingen aan toe mogen voegen en dat men verplicht is de programmacode er bij te leveren. Dit als bescherming tegen in gebruik zijnde technieken om een programma een private status te geven.

Sommige auteursplichtige licenties als de GPL versie 3, blokkeren andere technieken om een programma om te zetten naar een private versie, analoog aan de tivo-techniek.

In het GNU project maken we bijna alle software die we creëren auteursplichtig omdat het ons streven is om iedere gebruiker de vrijheid te geven die de term “vrije software” suggereert. Zie Copyleft artikel voor een uitleg over hoe deze “auteursplicht” werkt en waarom we het gebruiken.

Copyleft is een algemeen begrip; voor het auteursplichtig maken van een programma moet je een set distributievoorwaarden toepassen. Er zijn vele mogelijkheden om een dergelijke set op te stellen. In theorie zouden er dus ook meerdere auteursplichtige vrije software licenties kunnen zijn. In de praktijk echter gebruikt bijna alle auteursplichtige software de GNU General Public License. Twee verschillende licenties met auteursplicht erin zijn meestal niet te verenigen. Dit betekent dat je de code niet samen mag voegen onder één licentie. Het is dus in het belang van de gemeenschap wanneer men slechts één licentie-type gebruikt.

Niet-auteursplichtige software

Niet auteursplichtige vrije software heeft de toestemming van de auteur om te her-distribueren en veranderen maar ook de toestemming om meer beperkingen op te leggen.

In dit geval kunnen er dus kopiën en gewijzigde versies in omloop zijn die helemaal geen vrije software zijn. Een softwarebedrijf kan het programma, met of zonder wijzigingen, compileren en de executeerbare code verspreiden als een privaat product.

Het X Window Systeem is hier een voorbeeld van. Het X Consortium brengt X11 uit met distributievoorwaarden die het niet-auteursplichtige vrije software maken. Als je wil kun je een kopie krijgen met deze voorwaarden en deze kopie is dan vrij. Er zijn echter ook niet-vrije kopiën en populaire werkstations en grafische PC-kaarten die alleen op dat soort versies werken. Wanneer je deze hardware gebruikt dan is X11 voor jou geen vrije software. X11 ontwikkelaars brachten zelfs een tijdje niet-vrije X11 versies uit.

Software met een toegeeflijke licentie

Voorbeelden van toegeeflijke licenties zijn de X11 licentie en de twee BSD licenties. Deze staan bijna alle soorten gebruik van de code toe, inclusief er private programma's van maken, met of zonder aanpassingen in de broncode.

Software met een GPL licentie

De GNU GPL (General Public License of Algemene Openbare Licentie) is een bepaalde verzameling distributievoorwaarden voor het auteursplichtig maken van een programma. Het GNU project gebruikt deze voorwaarden meestal voor de GNU software.

Om vrije software gelijk te stellen aan software met een GPL licentie is dus fout.

Het GNU besturingssysteem

Het GNU operating system is het besturingssysteem, gebaseerd op Unix, dat wij sinds 1984 in het GNU-project aan het ontwikkelen zijn.

Een besturingssysteem wat lijkt op Unix bestaat uit vele programma's. Het GNU systeem bevat alle GNU software, alsook vele andere software zoals het X Window Systeem en TeX, wat geen GNU software is.

De eerste complete testversie van het GNU systeem kwam uit in 1996. Hierin zit GNU Hurd, onze kernel, sinds 1990 in ontwikkeling. In 2001 begon het GNU systeem (met GNU Hurd) aardig stabiel te worden maar Hurd ontbeert nog belangrijke functionaliteit en wordt daarom niet veel gebruikt. Intussen is het GNU/Linux systeem, een afsplitsing van het GNU systeem met Linux als kernel in plaats van Hurd, sinds 1990 reeds een groot succes. Dit geeft aan dat het GNU systeem geen statische verzameling programma's is; gebruikers en distributeurs kunnen verschillende pakketten samenstellen al naar gelang hun voorkeur en behoefte. Het resultaat is nog steeds een variant op het GNU systeem.

Omdat het streven van GNU is om vrij te zijn, moet ieder onderdeel van het GNU systeem vrije software zijn. Het hoeft echter niet allemaal auteursplichtig te zijn, alle soorten vrije software kan worden gebruikt, als hiermee bepaalde technische doelen bereikt kunnen worden. Het is ook niet noodzakelijk dat alle onderdelen uit GNU software bestaat. GNU heeft ook onderdelen die bestaan uit vrije software zonder auteursplicht zoals het X Window Systeem, die door andere projecten ontwikkeld zijn.

GNU programma's

“GNU programma's” is hetzelfde als GNU software. Een programma Foo is een GNU programma als het GNU software is. We zeggen ook wel “het is een GNU pakket”

GNU software

GNU software is software die is uitgebracht onder auspiciën van het GNU Project. Als een programma GNU software is zeggen we ook wel dat het een GNU programma is of een GNU pakket. De README of handleiding zou dit moeten vermelden. Verder vermeldt het Overzicht Vrije Software alle GNU pakketten.

De meeste GNU software is copylefted (met auteursplicht) maar niet alles; alle GNU software moet echter wel vrije software zijn.

Sommige GNU software is gemaakt door personeel van de Free Software Foundation maar verreweg de meeste software wordt bijgedragen door vrijwilligers. Sommige bijdragen hebben het auteursrecht van de FSF, andere hebben het auteursrecht van degene die de bijdrage leverde.

GNU software onder FSF auteursrecht

Ontwikkelaars van GNU pakketten kunnen de auteursrechten overdragen aan de FSF of zelf behouden. Aan hen de keus.

Wanneer ze de rechten aan de FSF hebben overgedragen wordt het GNU software met FSF auteursrechten en kan de FSF de licentierechten uitoefenen. Wanneer ze de rechten zelf houden moeten ze deze ook zelf verdedigen.

Niet vrije software

Dit is software die niet vrij is. Het gebruik ervan, de verspreiding en/of het wijzigen ervan is niet toegestaan. Of je moet om toestemming vragen of er gelden dusdanige beperkingen dat je het niet vrijelijk kunt gebruiken.

Private software

Private software is een andere naam voor niet vrije software. In het verleden maakten we onderscheid tussen “semi-vrije software”, die op niet-commerciële basis kan worden gewijzigd en verspreid, en“ private software”, waarbij dit niet kon. We hebben dit onderscheid losgelaten en gebruiken “private software” als synoniem voor niet vrije software.

De Free Software Foundation heeft als regel dat we geen private software op onze computers installeren, hooguit tijdelijk met het doel om een vrije variant van dat programma te maken. Afgezien van het bovenstaande, zien wij verder geen excuus voor het installeren van private programma's.

Wij vonden het bijvoorbeeld aanvaardbaar om in de tachtiger jaren Unix op onze machines te installeren daar we dit gebruikten om er een vrije vervanger van Unix mee te schrijven. Het excuus is niet meer geldig omdat er tegenwoordig vrije besturingssystemen zijn; we hebben alle niet-vrije besturingssystemen weggedaan en iedere nieuwe machine moet nu uitgerust worden met een volledig vrij besturingssysteem.

We staan er niet op dat andere gebruikers van GNU, of vrijwilligers van GNU, ook volgens deze regel leven. We hebben de regel voor onszelf ingevoerd. We hopen echter dat jij zal besluiten dit voorbeeld te volgen, ook voor je eigen vrijheid.

Freeware

De term “freeware” heeft geen eenduidige definitie maar wordt meestal gebruikt voor softwarepaketten die wel verspreid mogen worden maar niet veranderd (en de broncode is niet beschikbaar). Dit soort paketten zijn geen vrije software, dus gebruik alsjeblieft de term “freeware” niet als je vrije software bedoeld.

Shareware

Shareware is software die iedereen mag verspreiden maar die betaald moet worden zodra je die kopie ook echt voor langere tijd gaat gebruiken.

Shareware is geen vrije software, of zelfs maar semi-vrij. Hiervoor zijn twee redenen:

Privé software

Maatsoftware is software die ontwikkeld is voor één gebruiker (meestal een organisatie of bedrijf). Die gebruiker houdt dat programma, gebruikt het en geeft het niet vrij aan derden, niet in broncode- noch in binaire vorm.

In principe vinden we niet dat het fout is om een programma te ontwikkelen en het niet te verspreiden. Er zijn echter programma's die zo nuttig zijn dat het niet verspreiden ervan schadelijk is voor de mensheid. De meeste programma's zijn echter niet zo briljant en het achterhouden is dan ook niet schadelijk. Er is dus geen conflict tussen maatsoftware en de beginselen van de vrije software beweging.

Het meeste werk voor programmeurs betreft het ontwikkelen van dit soort programma's op maat; het werk hierin zou dus gedaan kunnen worden op een manier die verenigbaar is met de vrije software beweging.

Commerciële software

Commerciële software is software die ontwikkeld wordt door bedrijven met het doel geld te verdienen aan het gebruik van die software. “Commerciëel” en “privaat” is niet hetzelfde! De meeste commerciële software is ook privaat maar er bestaat ook commerciële vrije software en niet-commerciële, niet-vrije software.

GNU Ada wordt bijvoorbeeld verspreid onder de GNU GPL en iedere kopie is vrije software; maar de ontwikkelaars verkopen onderhoudscontracten op de software. Wanneer hun verkopers met mogelijke klanten praten zullen deze soms zeggen: “we vinden het veiliger om een commerciële compiler te kopen” Het antwoord van de verkopers hierop is: “GNU Ada is een commerciële compiler; het is toevallig ook nog vrije software.”

Voor het GNU project ligt het zwaartepunt andersom: het belangrijkste is dat de GNU Ada compiler vrije software is; of het ook commerciëel is is niet belangrijk. De extra ontwikkeling die plaatvindt doordat de compiler commerciëel is, is echter mooi meegenomen.

Help alsjeblieft mensen te realiseren dat commerciële vrije software best mogelijk is. Je kan dit doen door niet het woord “commerciëel” te gebruiken als je eigenlijk “privaat” bedoeld.

[FSF logo]“Our mission is to preserve, protect and promote the freedom to use, study, copy, modify, and redistribute computer software, and to defend the rights of Free Software users.”

The Free Software Foundation is the principal organizational sponsor of the GNU Operating System. Support GNU and the FSF by buying manuals and gear, joining the FSF as an associate member, or making a donation, either directly to the FSF or via Flattr.

naar begin