English [en]   Afrikaans [af]   العربية [ar]   Deutsch [de]   ελληνικά [el]   español [es]   français [fr]   hrvatski [hr]   italiano [it]   日本語 [ja]   മലയാളം [ml]   Nederlands [nl]   polski [pl]   português do Brasil [pt-br]   română [ro]   русский [ru]   српски [sr]   தமிழ் [ta]   українська [uk]   简体中文 [zh-cn]  

Thanks to your support, 2015 marks 30 years of the FSF! In the next 30 years, we want to do even more to defend computer user rights. To kick off in that direction, we're setting our highest-ever fundraising goal of $525,000 by January 31st. Read more.

$525K
36% (192K)
Count me in

This translation may not reflect the changes made since 2013-07-22 in the English original. You should take a look at those changes. Please see the Translations README for information on maintaining translations of this article.

Zei U: “Intellectueel Eigendom”? Dat Is Een Verleidelijke Luchtspiegeling

door Richard M. Stallman

Het is tegenwoordig modieus om de begrippen auteursrecht, patentrecht en handelsmerken — drie verschillende begrippen met daarbijbehorende verschillende wetgeving — op één hoop te gooien onder de noemer “intellectueel eigendom” Deze verwarrende en misleidende term is niet toevallig ontstaan. Bedrijven die baat hebben bij deze verwarring bevorderen het gebruik ervan. De eenvoudigste manier om dit tegen te gaan is om de term volledig af te wijzen.

Volgens professor Mark Lemley, tegenwoordig van de Stanford Law School, begon de term in de mode te komen na de stichting in 1967 van de World “Intellectual Property” Organization en werd pas recent echt gemeengoed (WIPO is formeel een organisatie van de VN maar vertegenwoordigd feitelijk de belangen van houders van patenten, auteursrechten en handelsmerken). Algemeen gebruik van de term begon rond 1990. (Local image copy)

De uitdrukking bevat een duidelijk vooroordeel: het suggereert dat auteursrecht, patentrecht en handelsmerken bijna hetzelfde is als eigendomsrechten op vaste objecten (Deze analogie is in tegenspraak met het juridische denken over auteursrechten, patenten en handelsmerken, maar alleen specialisten weten dat). Deze wetten lijken helemaal niet op eigendomsrecht maar het gebruik van deze uitdrukking verleid wetgevers om er wél zo over te denken en wetten dus navenant aan te passen. Aangezien bedrijven die auteursrechten, patenten en handelsmerken hebben dit juist willen, komt het ingebakken vooroordeel in de uitdrukking “intellectueel eigendom” hen goed van pas.

Dit vooroordeel is voldoende om de uitdrukking af te keuren en mensen hebben me vaak gevraagd een andere naam te bedenken voor de hele categorie -— of kwamen zelfs met eigen (vaak geestige) suggesties. Zoals IMPs voor Imposed Monopoly Privileges (opgedrongen monopolie voorrechten) en GOLEMs voor Government-Originated Legally Enforced Monopolies (van overheidswege gelegaliseerde monopolies). Sommigen hebben het over “exclusieve rechten regimes” maar verwijzen naar beperkingen als zijnde “rechten” klopt ook niet.

Sommige van de alternatieve uitdrukkingen zouden zeker een verbetering zijn maar het is een vergissing om de term “intellectueel eigendom” te willen vervangen. Een andere uitdrukking is geen oplossing voor het dieper liggende probleem, dat van een teveel aan generaliseren. Er bestaat geen universeel iets als “intellectueel eigendom”—het is een luchtspiegeling. De enige reden waarom mensen denken dat het een samenhangend geheel is is het wijd verbreidde gebruik van de uitdrukking die tot deze indruk leidt.

De term “intellectueel eigendom” is op zijn best een omsluiting van meerdere wetten die niets met elkaar te maken hebben. Niet-juristen die de uitdrukking toegepast zien op deze diverse wetten hebben de neiging aan te nemen dat ze gebaseerd zijn op hetzelfde principe en hetzelfde werken.

Niets is minder waar. Deze wetten hebben een eigen ontstaansgeschiedenis, zijn langs aparte wegen geëvolueerd, gaan over verschillende aktiviteiten, hebben andere regels en hebben betrekking op verschillend openbaar beleid.

Het auteursrecht was in het leven geroepen om het schrijven en de kunsten te bevorderen en regelt de verschijningsvorm van een werk. Het patentrecht had tot doel het publiceren van nuttige ideeën te bevorderen, met als tegenprestatie een tijdelijk monopolie op het idee voor de bedenker — een prijs die het waard is betaald te worden op sommige gebieden maar bij anderen weer niet.

In tegestelling hiermee was het handelsmerk nooit bedoeld om bepaalde akties te bevorderen maar gewoon om kopers te laten weten wat ze eigenlijk kochten. Wetgevers, onder invloed van het begrip “intellectueel eigendom”, hebben dit echter verdraaid naar een aanmoediging voor het maken van reclame.

Aangezien deze wetten onafhankelijk van elkaar zijn ontstaan, verschillen ze op allerlei punten, zo ook op hun uitgangspunten. Als je dus iets weet over auteursrecht kun je maar beter aannemen dat dit niét in patentrecht voorkomt. Je zult het zelden verkeerd hebben!

Mensen misbruiken vaak de uitdrukking “intellectueel eigendom” voor een veel breder begrip, of iets veel specifiekers. Rijke landen bijvoorbeeld leggen vaak oneerlijke wetten op aan arme landen om daar geld aan te kunnen verdienen. Sommige van deze wetten gaan over “intellectueel eigendom”, en anderen niet; niettemin grijpen critici van deze praktijken vaak naar dit begrip omdat het bekend is. Deze term dekt echter niet de lading en het zou beter zijn om iets passenders te gebruiken zoals “koloniserende wetgeving”, wat precies zegt waar het op staat.

Het zijn niet alleen leken die dit verwarren. Zelfs professoren in de rechten, die deze wetten onderwijzen, worden door de uitdrukking “intellectueel eigendom” verleid en afgeleid en doen daardoor uitspraken die tegen de feiten in gaan, hoewel ze die feiten dus kennen. Bijvoorbeeld in 2006 schreef een professor:

“In tegenstelling tot hun nazaten, die nu de WIPO bevolken, hadden de grondleggers van de amerikaanse grondwet een principiële en concurrentie—gezinde houding ten opzichte van intellectueel eigendom. Ze wisten dat er wellicht rechten nodig waren maar…ze beperkten het congres en dus zijn macht op meerdere wijzen”.

Deze uitspraak slaat op artikel 1, sectie 8, sub 8 van de amerikaanse grondwet, die auteursrecht en patentrecht toestaat. Deze clausule heeft echter niets te maken met handelsmerken. De uitdrukking “intellectueel eigendom” leidde tot deze foute veralgemenisering van de professor.

De uitdrukking “intellectueel eigendom” leid ook tot té simpel denken. Het legt de nadruk op die ene kleine eigenschap die de wetten gemeen hebben — dat ze kunstmatige rechten verlenen aan bepaalde partijen — en negeert de verdere details waaruit die wetten bestaan: de precieze beperkingen die iedere wet oplegt aan de gemeenschap en de gevolgen hiervan. Dit simplistische blindstaren werkt een “economische” kijk op dit alles in de hand.

Deze economische kijk werkt, zoals zo vaak, ondoordachte aannames in de hand. Onder ander aannames over normen en waarden zoals de aanname dat alleen de hoeveelheid productie van belang is en vrijheid of levensovertuiging niet, en feitelijke aannames die niet kloppen zoals dat het auteursrecht bij muziek er is voor de muzikanten of de aanname dat patenten op geneesmiddelen onontbeerlijk zijn voor de voortgang van levensreddend onderzoek op dit gebied.

De term “intellectueel eigendom” is dusdanig algemeen dat het als het ware specifieke eigenschappen van de diverse wetten ondersneeuwd. Dit soort eigenschappen volgen uit de details van iedere wet — exact datgene wat met het gebruik van de term “intellectueel eigendom” mensen aanzet tot het negeren daarvan. Een discussiepunt dat te maken heeft met het auteursrecht bijvoorbeeld is of het delen van muziek verboden zou moeten worden of niet. Het patentrecht heeft daar niets mee te maken. Binnen het patentrecht wordt gediscusieerd over of arme landen zelf vitale medicijnen goedkoop zouden mogen produceren om zo levens te redden. Het auteursrecht heeft daar niets mee te maken.

Geen van deze geschilpunten heeft alleen een economische invalshoek, maar ze hebben ook weinig gemeenschappelijk. Maar iedereen die er met een oppervlakkige economische blik naar kijkt zal het verschil ontgaan. Wanneer je dit vervolgens rangschikt onder één noemer, “intellectueel eigendom”, dan zul je merken dat je daardoor moeilijker over ieder probleem apart kunt nadenken.

En dus is ieder standpunt over “het probleem intellectueel eigendom” en iedere generalisatie bij voorbaat al niet goed doordacht. Wanneer je ervan uit gaat dat al deze wetten hetzelfde probleemgebied behandelen zul je je mening dus baseren op een veel te vereenvoudigd standpunt en dat is nooit goed.

Als je je een gefundeerde mening wilt vormen bij discussies over patenten, auteursrecht of merkenrecht dan moet je om te beginnen de drie niet op één hoop gooien. Ten tweede moet je het starre denkbeeld wat “intellectueel eigendom” oproept vergeten. Behandel de diverse gebieden apart en je hebt een kans dat je de juiste afwegingen maakt.

En wat het veranderen van het WIPO betreft, hier een voorstel tot naamswijziging en invulling van het instituut.

[FSF logo]“Our mission is to preserve, protect and promote the freedom to use, study, copy, modify, and redistribute computer software, and to defend the rights of Free Software users.”

The Free Software Foundation is the principal organizational sponsor of the GNU Operating System. Support GNU and the FSF by buying manuals and gear, joining the FSF as an associate member, or making a donation, either directly to the FSF or via Flattr.

naar begin