Είπατε “Πνευματική Ιδιοκτησία;” Είναι μία αποπλανητική αυταπάτη
Έχει γίνει της μόδας να υποβάλλονται πνευματικά δικαιώματα (copyright), πατέντες και σήματα κατατεθέντα, τρεις ξεχωριστές και διαφορετικές οντότητες που περιλαμβάνουν τρία ξεχωριστά και διαφορετικά πακέτα νόμων — σε ένα σύνολο και να το καλούν “πνευματική ιδιοκτησία;”. Ο διαστρεβλωτικός και μπερδεμένος όρος δεν εμφανίστηκε κατά τύχη. Εταιρείες οι οποίες κερδίζουν από την σύγχυση, τον προώθησαν. Ο πιο εμφανής δρόμος για να βγείτε από την σύγχυση, είναι να τον απορρίψετε εντελώς.Σύμφωνα με τον Καθηγητή Mark Lemley, τώρα της Νομικής Σχολής του Standford, η διαδεδομένη χρήση του όρου “πνευματική ιδιοκτησία” είναι μία τρέλα η οποία ακολούθησε ύστερα από την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού “Πνευματικής Ιδιοκτησίας” (WIPO) το 1967 και έγινε πραγματική κοινή μόνο τα τελευταία χρόνια. (Ο WIPO είναι επίσημα ένας οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών, αλλά στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύει τα συμφέροντα των κατόχων των πνευματικών δικαιωμάτων, των πατεντών και των σημάτων κατατεθέντων.)
Ο όρος κουβαλάει μία προκατάληψη η οποία δεν είναι πολύ δύσκολο για να φανεί: προτείνει να σκεφτόμαστε σχετικά με τα πνευματικά δικαιώματα, τις πατέντες και τα σήματα κατατεθέντα, σε αναλογία με την ιδιοκτησία δικαιωμάτων για φυσικά αντικείμενα. (Αυτή η αναλογία έρχεται σε σύγκρουση με τις νόμιμες φιλοσοφίες του νόμου για τα πνευματικά δικαιώματα, για τις πατέντες και για τα σήματα κατατεθέντα, αλλά μόνο οι ειδικοί το γνωρίζουν αυτό.) Αυτοί οι νόμοι στην πραγματικότητα δεν μοιάζουν με το νόμο περί φυσικής ιδιοκτησίας, αλλά η χρήση αυτού του όρου οδηγεί τους νομοθέτες να τους αλλάξουν, ώστε να μοιάζουν. Αφού αυτή είναι η επιθυμητή αλλαγή από τις εταιρείες που ασκούν δυνάμεις πάνω στα πνευματικά δικαιώματα, στις πατέντες και στα σήματα κατατεθέντα, η προκατάληψη της “πνευματικής ιδιοκτησίας” τους ταιριάζει.
Η προκατάληψη είναι ένας επαρκής λόγος για να απορριφθεί ο όρος, και οι άνθρωποι συχνά μας έχουν ζητήσει να προτείνουμε κάποιο άλλο όνομα για την γενική κατηγορία — ή έχουν προτείνει τις δικές τους εναλλακτικές (συχνά αστείες). Προτάσεις περιλαμβάνουν ΕΜΠ, για τα Επιβαλλόμενα Μονοπωλιακά Προνόμια, και ΝΕΚΜ για τα Νόμιμα Επιβαλλόμενα Κρατικά Μονοπώλια. Ορισμένοι μιλούν για “καθεστώτα αποκλειστικών δικαιωμάτων”, αλλά η αναφορά σε περιορισμούς όπως “δικαιώματα” είναι επίσης ανέντιμη.
Κάποια από αυτά τα εναλλακτικά ονόματα θα ήταν μία πρόοδος, αλλά είναι λάθος να αντικατασταθεί η “πνευματική ιδιοκτησία” με κάποιον άλλον όρο. Ένα διαφορετικό όνομα δεν θα απευθύνεται στο βαθύτερο πρόβλημα του όρου: υπεργενίκευση. Δεν υπάρχει κάτι το ενιαίο σαν την “πνευματική ιδιοκτησία”—αυτό είναι αυταπάτη. Ο μόνος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι νομίζουν ότι έχει λογική σαν συνεκτική κατηγορία είναι επειδή η μεγάλη διαδεδομένη χρήση του όρου δίνει αυτή την εντύπωση.
Ο όρος “πνευματική ιδιοκτησία” είναι στην καλύτερη ένα μαζικό μάζεμα άμορφων ανόμοιων νόμων. Όσοι δεν είναι δικηγόροι κι ακούν έναν όρο να εφαρμόζεται σε διάφορους νόμους, τείνουν να θεωρούν ότι βασίζονται σε μία αρχή, και λειτουργούν παρόμοια.
Τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι παραπέρα από την περίπτωση. Αυτοί οι νόμοι προήλθαν ξεχωριστά, εξελίχθησαν διαφορετικά, κάλυψαν διαφορετικές δραστηριότητες, έχουν διαφορετικούς κανόνες και δημιουργούν διαφορετικά δημόσια θέματα πολιτικής.
Ο νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα σχεδιάστηκε για να προωθήσει την συγγραφή κειμένων και την τέχνη, και καλύπτει τις λεπτομέρειες μίας έκφρασης μίας δουλειάς. Ο νόμος για τις πατέντες είχε ως σκοπό να προωθήσει την δημοσίευση χρήσιμων ιδεών, με αντίτιμο να δίνει σε όποιον δημοσιεύει μία ιδέα το προσωρινό μονοπώλιο πάνω σε αυτή — μία τιμή η οποία μπορεί να αξίζει να πληρωθεί σε κάποιους τομείς και όχι σε κάποιους άλλους.
Ο νόμος για τα σήματα κατατεθέντα, σε αντίθεση, δεν είχε ως σκοπό να προωθήσει κάποιος συγκεκριμένο είδος δράσης, αλλά απλά να επιτρέψει στους αγοραστές να μάθουν τι αγοράζουν. Οι Νομοθέτες κάτω από την επίδραση της “πνευματικής ιδιοκτησίας”, ωστόσο, έχει μεταβληθεί σε ένα σχέδιο το οποίο παρέχει κίνητρα για διαφήμιση.
Από τότε που αυτοί οι νόμοι αναπτύχθηκαν ανεξάρτητα, είναι διαφορετικοί σε κάθε λεπτομέρεια, καθώς επίσης και στους βασικούς σκοπούς και μεθόδους. Έτσι, εάν μάθετε κάποια γεγονότα σχετικά με τον νόμο για τα πνευματικά δικαιώματα, θα ήταν σοφό το να υποθέσετε ότι ο νόμος για τις πατέντες είναι διαφορετικός. Σπάνια θα κάνετε λάθος!
Οι άνθρωποι συχνά λένε “πνευματική ιδιοκτησία” όταν πραγματικά εννοούν κάποια μεγαλύτερη ή μικρότερη κατηγορία. Για παράδειγμα, οι πλούσιες χώρες συχνά επιβάλλουν άδικους νόμους στις φτωχές χώρες ώστε να τους αποσπάσουν τα χρήματα. Κάποιοι από αυτούς τους νόμους είναι νόμοι “πνευματικής ιδιοκτησίας”, και κάποιοι άλλοι όχι. Παρ' όλα αυτά, κριτές αυτής της άσκησης συχνά αρπάζονται αυτή την ετικέτα, επειδή τους έχει γίνει οικεία. Χρησιμοποιώντας το, δεν αντιπροσωπεύουν σωστά την φύση αυτού τους θέματος. Θα ήταν καλύτερα να χρησιμοποιήσουν έναν ακριβή όρο, όπως “νομοθετική αποικία” (legislative colonization), αυτό πάει ακριβώς στην καρδιά του ζητήματος.
Αυτοί που δεν είναι νομικοί δεν είναι οι μόνοι που έχουν μπερδευτεί από αυτόν τον όρο. Ακόμα και οι Καθηγητές Νομικής, οι οποίοι διδάσκουν αυτούς του νόμους, έχουν παραπλανηθεί, και παραπλανημένοι, η αποπλάνηση αυτού του όρου “πνευματική ιδιοκτησία”, και κάνει γενικές δηλώσεις οι οποίες αντικρούονται με γεγονότα τα οποία ξέρουν. Για παράδειγμα, ένας καθηγητής έγραψε το 2006:
Σε αντίθεση με τους απογόνους τους, οι οποίοι τώρα δουλεύουν στο να φέρνουν πελάτες στον WIPO, εκείνοι που παγίδευσαν το Αμερικάνικο σύνταγμα είχαν μία ανταγωνιστική συμπεριφορά με αρχές απέναντι στην πνευματική ιδιοκτησία. Ήξεραν δικαιώματα τα οποία μπορεί να ήταν χρήσιμα αλλά…έδεσαν τα χέρια του κογκρέσου, περιορίζοντας την δύναμη του με πάρα πολλούς τρόπους.
Αυτή η πρόταση αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 8, κάθετρος 8 στο αμερικάνικο Σύνταγμα, το οποίο οριοθετεί το νόμο για τα πνευματικά δικαιώματα και τις πατέντες. Αυτή η πρόταση, όμως, δεν έχει καμία σχέση με το νόμο για τα σήματα κατατεθέντα. Ο όρος “πνευματική ιδιοκτησία” οδήγησε εκείνον τον καθηγητή σε μία λάθος γενίκευση.
Ο όρος “πνευματική ιδιοκτησία” επίσης οδηγεί σε απλοϊκή σκέψη. Οδηγεί τους ανθρώπους να εστιάσουν σε ελλειπή κοινότυπα με τρόπο ώστε αυτοί οι ανόμοιοι νόμοι έχουν—ότι δημιουργούν τεχνητά πλεονεκτήματα για συγκεκριμένες ομάδες—και να περιφρονούν τις λεπτομέρειες οι οποίες σχηματίζουν την υπόσταση τους: οι συγκεκριμένοι περιορισμοί τους οποίους θέτει ο κάθε νόμος στο κοινό, και οι συνέπειες που θα έχουν σαν αποτέλεσμα. Αυτή η απλοϊκή εστίαση στη μορφή ενθαρρύνει μία “οικονομιστική” προσέγγιση σε όλα αυτά τα θέματα.
Τα οικονομικά εδώ λειτουργούν, όπως συχνά συμβαίνει, σαν ένα όχημα για μη εξεταζόμενες υποθέσεις. Αυτές περιλαμβάνουν υποθέσεις σχετικά με αξίες, τέτοιες ώστε να ισοδυναμούν με θέματα παραγωγής, ενώ η ελευθερία και ο τρόπος ζωής δεν ισοδυναμούν και αντικειμενικές υποθέσεις οι οποίες είναι συνήθως λανθασμένες, όπως ότι τα πνευματικά δικαιώματα στην μουσική υποστηρίζουν τους μουσικούς, ή ότι οι φαρμακευτικές πατέντες υποστηρίζουν έρευνες που σώζουν ζωές.
Ακόμη ένα πρόβλημα είναι αυτό, στην γενική κλίμακα της “πνευματικής ιδιοκτησίας” τα συγκεκριμένα θέματα που δημιουργήθηκαν από τους διάφορους νόμους, έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Αυτά τα θέματα δημιουργήθηκαν από τα ιδιάζοντα σημεία του κάθε νόμου—ακριβώς ότι ο όρος “πνευματική ιδιοκτησία” ενθαρρύνει τους ανθρώπους να αγνοούν. Για παράδειγμα, ένα θέμα που σχετίζεται με το νόμο για τα πνευματικά δικαιώματα είναι εάν η διαμοίραση μουσικής θα πρέπει να επιτρέπεται. Ο νόμος για τις πατέντες, δεν έχει καμία σχέση με αυτό. Ο νόμος για τις πατέντες δημιουργεί θέματα όπως εάν οι φτωχές χώρες θα πρέπει να τους επιτρέπεται να παράγουν σωτήρια για την ζωή φάρμακα και να τα πωλούν φτηνά για να σώσουν ζωές. Ο νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα δεν έχει καμία σχέση με τέτοια θέματα.
Κανένα από αυτά τα θέματα δεν είναι μόνο οικονομικής φύσης, αλλά δεν είναι ίδια, και εάν κανείς τα κοιτάξει, θα δει στις επιφανειακές οικονομικές προοπτικές της υπεργενίκευσης ότι δεν μπορεί να αντιληφθεί την διαφορά. Εάν βάλετε και τους δύο νόμους στο γενικό πλαίσιο της “πνευματικής ιδιοκτησίας”, θα δείτε ότι παρεμποδίζουν την ικανότητα σας να σκεφτείτε καθαρά για τον καθένα.
Σαν αποτέλεσμα, κάθε άποψη πάνω στο “θέμα της πνευματικής ιδιοκτησίας” και κάθε υπεργενίκευση για αυτήν την υποτιθέμενη κατηγορία είναι σχεδόν βέβαια ανόητη. Εάν νομίζετε ότι όλοι αυτοί οι νόμοι είναι ένα θέμα, θα τείνετε να διαλέξετε τις απόψεις σας από μία επιλογή εκτεταμένων υπεργενικεύσεων, καμία από τις οποίες είναι καλή.
Εάν θέλετε να σκεφτείτε καθαρά σχετικά με τα θέματα τα που δημιουργούνται από τις πατέντες, ή από τα πνευματικά δικαιώματα, ή τα σήματα κατατεθέντα, το πρώτο βήμα είναι να ξεχάσετε την ιδέα του μαζικού μαζέματος αυτών, και να τα αντιμετωπίσετε σαν ξεχωριστά θέματα. Το δεύτερο βήμα είναι να απορρίψετε περιορισμένες προοπτικές και την απλοϊκή εικόνα που ο όρος “πνευματική ιδιοκτησία” προτείνει. Σκεφτείτε κάθε ένα από αυτά τα θέματα ξεχωριστά, στην πληρότητα τους κι έχετε μια ευκαιρία να τα σκεφτείτε καλά.
Κι όταν έρθει η ώρα να αλλάξουμε τον WIPO, ανάμεσα σε άλλα πράγματα, ας αλλάξουμε και το όνομά του.