English [en]   العربية [ar]   català [ca]   Deutsch [de]   español [es]   français [fr]   עברית [he]   hrvatski [hr]   日本語 [ja]   한국어 [ko]   Nederlands [nl]   polski [pl]   русский [ru]   Shqip [sq]   српски [sr]   Türkçe [tr]  

Meet the GNU contributors in person at the GNU Hackers' Meeting!

The 8th GNU Hackers' Meeting takes place in Munich, Germany from 15–17 August 2014. It spans three days, and comprises talks about new GNU programs, status of the GNU system and news from the free software community.

Register now to secure your place.

This translation may not reflect the changes made since 2013-01-14 in the English original. You should take a look at those changes. Please see the Translations README for information on maintaining translations of this article.

GNU/Linux Veelgestelde Vragen door Richard Stallman

Om meer over dit onderwerp te weten te komen kun je ook Linux en het GNU Project lezen, of ons artikel Waarom GNU/Linux? en ons artikel over GNU Gebruikers Die Nog Nooit van GNU Hebben Gehoord.

Wanneer mensen merken dat we adviseren om het systeem, dat men meestal aanduidt met “Linux”, GNU/Linux te noemen komen er veel vragen los. Hier een aantal van die vragen en onze antwoorden daarop.

Waarom noem je het GNU/Linux en niet Linux? (#why)
De meeste distributies van besturingssystemen met Linux als kernel zijn over het algemeen varianten op het GNU besturingssysteem. Wij zijn gestart met de ontwikkeling van GNU in 1984, jaren eerder dan dat Linus Torvalds startte met de ontwikkeling van zijn kernel. Ons doel was het ontwikkelen van een compleet vrij besturingssysteem. We hebben natuurlijk niet alle onderdelen zelf ontwikkeld—maar we gaven de richting aan. We ontwikkelden het meeste van de centrale onderdelen, de grootste bijdrage aan het systeem. De visie was de onze.

De naamgeving zou dit moeten weergeven.

Zie Linux en het GNU Systeem en GNU Gebruikers Die Nog Nooit van GNU Hebben Gehoord voor verdere uitleg en Het GNU Project voor de geschiedenis.

Waarom is de naam van belang? (#whycare)
Hoewel de ontwikkelaars van Linux, de kernel, ook bijdragen aan de vrije software gemeenschap, kan velen die vrijheid niet schelen. Mensen die denken dat het hele systeem Linux is kunnen daarbij de rol van die ontwikkelaars verwarren met het vrijheidsstreven van de gemeenschap. Daarmee krijgt de rol van die ontwikkelaars een onevenredig groot gewicht toegekend.

Door het systeem GNU/Linux te noemen erkent men de rol die het idealisme heeft gespeeld in het opbouwen van die gemeenschap en helpt daarmee iedereen het belang te laten inzien van die idealen.

Hoe kom het dat de meeste mensen het “Linux” noemen?
Het systeem “Linux” noemen is een misvatting die zich sneller heeft verspreid dan dat het gecorrigeerd kon worden.

De mensen die bezig waren om Linux en het GNU systeem samen te knopen realiseerden zich niet dat het dat was wat ze deden. Ze concentreerden zich op het Linux-gedeelte en realiseerden zich niet dat het grootste gedeelte GNU was. Ze begonnen het “Linux” te noemen, terwijl die vlag de lading niet dekte. Het duurde een aantal jaren voordat we door hadden wat voor een probleem dit was voordat we begonnen mensen te vragen de juiste naam te gebruiken. Op dat moment had de misvatting inmiddels een behoorlijke voorsprong.

De meeste mensen die het systeem “Linux” noemen hebben nooit gehoord waarom dit niet de goede naam is. Ze zagen anderen het gebruiken en namen aan dat het de goede benaming was. Het gebruik van de naam “Linux” werkt ook een verkeerd beeld over de historie in de hand doordat mensen de neiging hebben aan te nemen dat de achtergrond ervan de naam wel zal rechtvaardigen. Ze geloven bijvoorbeeld meestal dat de ontwikkeling van het besturingssysteem door Linus Torvalds is gestart in 1991. Deze foute veronderstelling versterkt het verkeerde idee dat het systeem “Linux” genoemd zou moeten worden.

Een hoop vragen in dit artikel gaan over de pogingen van mensen om het gebruik van die naam waaraan ze gewend zijn geraakt, goed te praten.

Moeten we altijd “GNU/Linux” zeggen in plaats van “Linux”?
Niet altijd—alleen wanneer je het over het hele systeem hebt. Wanneer je het alleen over de kernel hebt moet je het wel “Linux” noemen, de naam die de ontwikkelaar eraan heeft gegeven.

Wanneer mensen het geheel “Linux” noemen heeft dit dezelfde naam als de kernel. Dit leidt tot veel verwarring omdat alleen specialisten aan kunnen geven of het over alleen de kernel gaat of ook over het systeem als geheel. Door het geheel “GNU/Linux” te noemen en de kernel “Linux”, vermijd je deze spraakverwarring.

Zou Linux net zo'n groot succes zijn geweest zonder GNU?
In een dergelijke wereld zou er niet iets zijn als een GNU/Linux systeem en waarschijnlijk helemaal geen vrij besturingssysteem. Niemand deed een poging rond 1980 om een vrij besturingssysteem te ontwikkelen behalve het GNU project, later gevolgd door Berkeley CSRG omdat wij ze vroegen hun code vrij te geven.

Linus Torvalds is deels beïnvloed door een presentatie over GNU, gehouden in Finland in 1990. Het is mogelijk dat hij ook zonder die presentatie deze van Unix afgeleide kernel zou hebben gemaakt maar het zou waarschijnlijk geen vrije software zijn geweest. Linux werd vrijgegeven in 1992 toen Linus het uitbracht onder de GNU GPL (Zie de release notes van versie 0.12).

Ook al had Torvalds Linux uitgebracht onder een andere vrije software licentie, een vrije kernel op zich heb je niet veel aan. Het belang van Linux zit alleen in het inpassen ervan in het raamwerk van GNU om zo een compleet vrij besturingssysteem te maken: GNU/Linux.

Zou het niet beter zijn voor de eenheid binnen de gemeenschap wanneer je dit laat rusten?
Wanneer we van mensen vragen het “GNU/Linux” te noemen zijn we niet aan het verdelen. We vragen ze het GNU project de erkenning te geven die het verdient voor het GNU besturingssysteem. Dit is geen kritiek op iemand noch strijkt het iemand tegen de haren in.

Er zijn echter mensen die het niet leuk vinden wanneer we dit zeggen. Die strijken soms ons tegen de haren in. Nu en dan zijn ze zo onbehouwen dat je je afvraagt of ze je zodanig willen intimideren dat je je mond houdt. We worden daar niet stil van maar het verdeeld de gemeenschap wel. We hopen dus dat jij ze misschien kan overtuigen hiermee te stoppen.

Dit is echter een verdeeldheid binnen de gemeenschap die van minder belang is. De grootste verdeeldheid binnen de gemeenschap is die tussen mensen die vrije software met zijn sociale en ethische standpunten wel zien zitten (de aanhangers van de vrije software beweging) en diegenen die alleen maar de praktische voordelen zien in vrije software als efficiënt ontwikkelmodel (de open bron beweging).

Deze splijtzwam gaat niet alleen maar over benamingen—het gaat om een wezenlijk verschil van inzicht. Het is belangrijk voor de gemeenschap om hierover na te denken. “Vrije software” en “open bron” zijn benamingen van twee verschillende standpunten. Zie Open Source begrijpt het niet.

De verschillen van inzicht over deze normen en waarden komen gedeeltelijk overeen met het belang wat mensen geven aan de rol van het GNU project binnen de gemeenschap. Mensen die vrijheid belangrijk vinden zullen geneigd zijn het systeem “GNU/Linux” te noemen en mensen die te weten komen dat het systeem “GNU/Linux” is zullen waarschijnlijk meer aandacht hebben voor de filosofische overwegingen over vrijheid en gemeenschap (wat de reden is dat de naamgeving wel degelijk uitmaakt in de maatschappij). De onenigheid zou er nog steeds zijn, ook al zou iedereen de oorsprong van het systeem kennen en daarmee de juiste naam, omdat het discussiepunt reëel is. Het kan alleen verdwijnen wanneer we iedereen ervan kunnen overtuigen hoe belangrijk vrijheid hierin is (wat niet makkelijk zal zijn) of wanneer we volledig worden overstemd door tegenkrachten (laten we dat laatste niet hopen).

Is het GNU project tegen vrijheid van meningsuiting met het bijbehorende recht het systeem welke naam dan ook te geven?
Nee, wij geloven in die vrijheid van meningsuiting en dus het recht een besturingssysteem iedere naam te geven die je maar wenst. We vragen je alleen het GNU/Linux te noemen als een vorm van respect richting het GNU project zodat de waarden van vrijheid en gemeenschap waarvoor het staat worden uitgedragen. En om anderen eraan te helpen herinneren dat die waarden dit systeem hebben opgeleverd.
Iedereen kent toch de rol van GNU in de ontwikkeling van dit systeem, spreekt het “GNU/” dan niet vanzelf?
Uit ervaring weten we dat gebruikers en computergebruikers in het algemeen meestal niets van het GNU systeem weten. De meeste artikelen over het systeem noemen de naam “GNU” niet, noch de idealen waar het voor staat. GNU Gebruikers Die Nog Nooit Van GNU Gehoord Hebben legt dit verder uit.

De mensen die met dit argument komen zijn waarschijnlijk computernerds die andere nerds die ze kennen in gedachten hebben. Nerds kennen GNU meestal wel maar velen hebben er een compleet verkeerd beeld van. Velen denken bijvoorbeeld dat het een verzameling “hulpmiddelen” is, of een project om die hulpmiddelen te ontwikkelen.

De manier waarop deze vraag is gesteld verraad een andere -algemene- misvatting. Om het te hebben over de “rol van GNU” bij het ontwikkelen van iets veronderstelt dat GNU een groep mensen is. GNU is een besturingssysteem. Dus kan men beter praten over de rol van het GNU project in deze.

Ik ken de rol van GNU in dit systeem, wat maakt het dan nog uit welke naam ik gebruik?
Wanneer de woorden die je gebruikt geen afspiegeling zijn van je kennis, leer je anderen dus ook niks. De meeste mensen die gehoord hebben van het GNU/Linux systeem denken dat het “Linux” is, dat het gestart is door Linus Torvalds en dat de bedoeling ervan “open source” was. Wanneer jij het ze niet vertelt, wie dan wel?
Is het inkorten van “GNU/Linux” naar “Linux” niet hetzelfde als het inkorten van “Microsoft Windows” naar “Windows”?
Het is nuttig om een veelgebruikte naam in te korten, maar niet wanneer dat verkorten aanleiding geeft tot misverstanden.

De meeste mensen in ontwikkelde landen weten dat “Windows” is ontwikkeld door Microsoft. Het inkorten van die naam zal dus niet tot misverstanden leiden. Het inkorten van “GNU/Linux” tot “Linux” creëert dat misverstand wél.

De vraag zelf is ook al misleidend omdat GNU en Microsoft niet hetzelfde zijn. Microsoft is een bedrijf, GNU is een besturingssysteem.

Is GNU niet een verzameling programmeerhulpmiddelen die in Linux zijn ondergebracht?
Mensen die denken dat Linux een compleet besturingssysteem is, als ze al van GNU horen, krijgen dan vaak het verkeerde idee wat betreft GNU. Ze kunnen bijvoorbeeld denken dat GNU de verzamelnaam is van een aantal programma's—vaak zeggen ze “programmeer hulpmiddelen”, omdat sommige van die programma's van zichzelf een zekere faam verwierven. Het idee dat “GNU” de naam van een besturingssysteem is valt moeilijk te rijmen met de misvatting dat het besturingssysteem “Linux” heet.

Het GNU project kreeg zijn naam van het GNU besturingssysteem —het is het project om het GNU systeem te ontwikkelen. (Zie ook de eerste oproep uit 1983.)

We ontwikkelden programma's als GCC, GNU Emacs, GAS, GLIBC, BASH, etc., omdat we die nodig hadden voor het GNU besturingssysteem. GCC, de GNU Compiler Collection is de compiler die we schreven voor het GNU besturingssysteem. Wij, de vele mensen die aan het GNU project werken, ontwikkelden voor het GNU systeem ook Ghostscript, GNUCash, GNU Chess en GNOME.

Wat is het verschil tussen een besturingssysteem en een kernel?
Een besturingssysteem is een verzameling programma's die met zijn allen ervoor zorgen dat een computer kan worden gebruikt voor een veelheid van toepassingen. Een algemeen besturingssysteem moet in staat zijn om alle toepassingen te kunnen draaien die een gebruiker maar wil.

De kernel is één van de programma's in een besturingssysteem —het programma wat de beschikbare hardware van de machine bereikbaar maakt voor de andere programma's die lopen. De kernel zorgt ook voor het starten en stoppen van de programma's.

Om de verwarring compleet te maken gebruiken sommige mensen ook nog eens de term “besturingssysteem” wanneer ze de “kernel” bedoelen. Het gebruik van beide termen is al jaren oud. Het gebruik van “besturingssysteem” wanneer “kernel” wordt bedoeld is al te vinden in boeken over systeemontwerp uit de jaren tachtig. Tegelijkertijd had men het over het “Unix besturingssysteem” en bedoelde men alle systeemprogramma's, en de Unix versie van Berkeley had zelfs spelletjes. Omdat ons doel een besturingssysteem was dat op Unix leek bedoelen we dat dus wanneer we het woord “besturingssysteem” gebruiken.

Meestal wanneer mensen het hebben over het “Linux besturingssysteem”, gebruiken ze de term “besturingssysteem” op dezelfde manier als wij: ze bedoelen de complete verzameling programma's. Wanneer je dat bedoeld, gebruik dan alsjeblieft de naam “GNU/Linux”. Wanneer je het alleen over de kernel hebt, dan is “Linux” de juiste benaming, gebruik daarbij alsjeblieft ook het woord “kernel” om misverstanden uit te sluiten.

Wanneer je liever woorden als “systeemdistributie” gebruikt voor je verzameling programma's in plaats van “besturingssysteem” ga dan vooral je gang. Je hebt het dan over GNU/Linux distributies.

De kernel van een systeem is als de fundering van een huis. Hoe kan een huis bijna af zijn wanneer het geen fundering heeft? (#house)
Een kernel kun je niet vergelijken met fundering van een huis omdat het bouwen van een besturingssysteem totaal anders is als het bouwen van een huis.

Een huis bouw je ter plaatse op uit kleinere onderdelen . Die moeten achter elkaar in elkaar worden gezet. Wanneer de fundering niet gelegd is heb je dus nog geen groot deel van het huis gebouwd; het enige wat je hebt is een gat in de grond.

Hier staat tegenover dat een besturingssysteem uit een groot aantal complexe onderdelen bestaat die je onafhankelijk van elkaar kunt bouwen. Wanneer je de meeste onderdelen hebt gemaakt is dus het grootste deel van het werk gedaan. De analogie met een ruimtestation is dus beter. Die bestaat uit een heel aantal modules die reeds in de ruimte zijn geschoten maar het wachten is nog op een essentieel onderdeel, analoog aan het GNU systeem in 1992.

Vormt de kernel niet het brein van het systeem? (#brain)
Een computersysteem lijkt niet op het menselijk lichaam en geen enkel onderdeel kun je vergelijken met het brein.
Is het schrijven van de kernel niet het meeste werk aan een besturingssysteem? (#kernelmost)
Nee, veel onderdelen vergen veel werk.
We vernoemen het hele systeem naar de kernel, Linux. Is het niet gebruikelijk om het systeem naar de kernel te vernoemen?
Die gewoonte blijkt zeldzaam—we kunnen geen ander voorbeeld vinden dan het verkeerd gebruik van de naam “Linux”. Meestal wordt een besturingssysteem in zijn geheel in één project ontwikkeld en de ontwikkelaars bedenken dan een naam voor het geheel. De kernel heeft meestal geen eigen naam—mensen hebben het dan over de “kernel van die-en-die ”.

Doordat de uitspraken synoniem zijn kan de uitdrukking “de Linux kernel” makkelijk worden verward met “de kernel van Linux” daarmee de suggestie wekkend dat Linux meer is dan de kernel. Je kunt dit voorkomen door het te hebben over “de kernel, Linux” of “Linux, de kernel.”.

Het probleem met “GNU/Linux” is dat het te lang is. Heb je niet iets korters?
Een tijdje hebben we “LiGNUx” geprobeerd die de woorden “GNU” en “Linux” combineert. De reacties waren niet best. Mensen zijn meer geneigd GNU/Linux te accepteren.

De kortste correcte benaming voor het systeem is “GNU” maar we noemen het “GNU/Linux”. Zie het volgende antwoord voor het waarom.

Omdat Linux slechts een bijdrage is aan het besturingssysteem, zouden we het niet beter “GNU” kunnen noemen?
Het zou geen geschiedvervalsing zijn maar toch geen goed idee. Hieronder de redenen waarom we het “GNU/Linux” noemen en niet “GNU”:
  • Het is niet helemaal GNU—er zit een andere kernel in (te weten: Linux). Onderscheid maken tussen GNU/Linux en GNU heeft zijn nut.
  • Het zou onfatsoenlijk zijn mensen te vragen te stoppen met het erkennen van de bijdrage die Linus Torvalds heeft geleverd. Hij heeft tenslotte een belangrijk onderdeel van het systeem geschreven. Wij willen erkenning voor het opstarten en bijhouden van de ontwikkeling van het systeem maar dat betekent niet dat we Linus dezelfde behandeling moeten geven als diegenen die het systeem “Linux” noemen ons geven. We zijn het bepaald niet eens met zijn politieke opvattingen, maar daar gaan we open en eerlijk mee om, en we zullen hem dus niet uitsluiten van de erkenning die hij verdient.
  • Velen kennen het systeem als “Linux”, wanneer we “GNU” zeggen zullen ze het niet herkennen. Wanneer we echter “GNU/Linux” gebruiken zullen ze het herkennen.

Ik moet rechten afdragen wanneer ik “Linux” gebruik in de naam van een product en dat geldt ook wanneer ik “GNU/Linux” gebruik. Kan ik alleen “GNU” gebruiken zonder “Linux” om zo geld te besparen?
Het systeem “GNU” noemen is prima, dat is tenslotte wat het is. Het is natuurlijk prima om ook Linus Torvalds een stuk erkenning te geven maar je hoeft daarvoor niemand iets te betalen.

Dus wanneer je het systeem eenvoudigweg “GNU” wilt noemen om je zo een afdracht te besparen wanneer je het “Linux” zou noemen, ga dan vooral je gang.

Veel andere projecten hebben ook bijgedragen, zoals TeX, X11, Apache, Perl, en vele anderen. Betekent jouw pleidooi niet dat we hen ook moeten erkennen via de naamgeving? (Wat zou leiden tot absurd lange namen)
Wat we zeggen is dat je de belangrijkste ontwikkelaar van het systeem erkenning zou moeten geven. De belangrijkste ontwikkelaar is het GNU project en het systeem is voornamelijk GNU.

Wanneer je nog stringenter wilt zijn in het erkennen zul je wellicht ook andere bijdragen in de naam willen verwerken. Wij zullen je niet tegenhouden. Wanneer je vindt dat ook X11 erkenning moet krijgen via de naamgeving en je het systeem GNU/X11/Linux wilt noemen, ga dan vooral je gang. Wanneer je Perl wilt erkennen via GNU/Linux/Perl, prima.

Omdat een lange naam als GNU/X11/Apache/Linux/TeX/Perl/Python/FreeCiv al gauw absurd wordt zul je paal en perk moeten stellen aan de naamgeving en dus bijdragen uit moeten sluiten. Waar die grens precies ligt weet niemand en dat maakt ons ook niet uit.

De naamgeving hangt dus af van de keuze van die grens. Maar één naam kun je er, vanuit het oogpunt van erkenning, niet aan geven en dat is “Linux”. Het kan niet zo zijn dat de naam een kleine bijdrage erkent (Linux) en de belangrijkste bijdrage (GNU) verzwijgt.

Vele andere projecten hebben bijgedragen aan het systeem zoals het nu is, maar die staan er niet op dat het systeem XYZ/Linux genoemd wordt. Waarom zouden we een uitzondering maken voor GNU?
Duizenden projecten hebben programma's ontwikkeld die opgenomen zijn in het huidige GNU/Linux systeem. Ze verdienen stuk voor stuk erkenning voor hun bijdrage maar ze zijn niet de belangrijkste ontwikkelaars van het systeem als geheel en dus vragen ze ook geen erkenning in die trant.

GNU verschilt hierin doordat het meer is dan een bijdrage, meer dan alleen maar een verzameling programma's. GNU is de basis waarop het systeem is gebouwd.

GNU vormt tegenwoordig maar een klein onderdeel van het systeem dus waarom zouden we het vermelden? (#allsmall)
In 2008 zagen we dat de GNU pakketten 15% uitmaakten van de complete gNewSense GNU/Linux distributie. Linux slechts 1,5%. Dit argument zou dus eerder moeten gelden voor de benaming “Linux”.

GNU is tegenwoordig slechts een klein onderdeel en Linux nog minder. Maar de combinatie vormt de kern van het systeem. De benaming “GNU/Linux” is hier dus op zijn plaats.

Veel bedrijven hebben bijgedragen aan het systeem zoals het nu is; betekent dat niet dat we het GNU/Redhat/Novell/Linux moeten noemen?

GNU kun je niet vergelijken met Red Hat of Novell; het is geen bedrijf, geen organisatie, het is niet eens een activiteit. GNU is een besturingssysteem. (Wanneer we het hebben over het GNU project hebben we het over het project voor het ontwikkelen van het GNU systeem). Het GNU/Linux systeem is gebaseerd op GNU en daarom hoort GNU onderdeel te zijn van de naam.

Een hoop van die bijdragen van bedrijven aan het GNU/Linux systeem zitten in GNU pakketten als GCC en GNOME. Het systeem GNU/Linux noemen erkent daarmee al die bedrijven en de rest van de GNU ontwikkelaars.

Waarom spel je het “GNU/Linux” in plaats van “GNU Linux”?
Volgens de regels van de Engelse taal veranderd het woord “GNU” de term “Linux” in de constructie “GNU Linux”. Het kan dan betekenen “GNU's versie van Linux” of “Linux, wat een GNU pakket is.”. Geen van beide combinaties is van toepassing.

Linux is geen GNU pakket; oftewel, het is niet ontwikkeld onder het GNU project of als bijdrage aan het GNU project gegeven. Linus Torvalds ontwikkelde Linux onafhankelijk van GNU, als zijn eigen project. Dus de betekenis “ Linux,wat een GNU pakket is.”, klopt niet.

We hebben het niet over een bepaalde GNU-versie van Linux, de kernel. De vrije GNU/Linux distributies hebben wel een aparte versie van Linux, omdat de “standaard” versie niet-vrije firmware “blobs” bevat. Wanneer dit onderdeel zou zijn van het GNU project zouden we het “GNU Linux”; kunnen noemen maar dat wordt te verwarrend.

We hebben het over een versie van GNU, het besturingssysteem, uitgevoerd met Linux als kernel. Een schuine streep is hier dus van toepassing omdat dit de “combinatie” aanduidt (net als bij Invoer/Uitvoer). Dit systeem is de combinatie van GNU en Linux; “GNU/Linux” dus.

Er zijn nog andere vormen om de “combinatie” aan te duiden. Als je denkt dat een plusteken beter is, gebruik dat dan. In het Frans is een streep toepasselijk: “GNU-Linux”. In het Spaans zeggen we soms: “GNU con Linux”.

Waarom “GNU/Linux” en niet “Linux/GNU”?
Het is gebruikelijk om de belangrijkste bijdrage het eerst te noemen. De bijdrage van GNU is niet alleen groter dan Linux en eerder dan Linux, we hebben het geheel opgestart.

Als je echter het systeem “Linux/GNU” noemt is dat al een stuk beter dan wat men meestal doet, GNU totaal niet noemen en daarmee de suggestie wekken dat het hele systeem Linux is.

Mijn distributie heet “Foobar Linux”; bewijst dat niet dat het eigenlijk Linux is?

Dat betekent dat de mensen die “Foobar Linux” distribueren dezelfde veelvoorkomende fout maken. We waarderen het dat distributies als Debian, Dragora, Musix, Trisquel and Venemux de benaming GNU/Linux een officeel onderdeel van hun naam hebben gemaakt en we hopen dat wanneer jij een andere distributie helpt, je hetzelfde zal doen.

De officiële naam van mijn distributie is “Foobar Linux”; is het niet fout om de distributie een andere naam te geven?

Als het hen is toegestaan om “GNU” te veranderen in “Foobar Linux”, dan is het jouw goed recht om dit terug te veranderen in “Foobar GNU/Linux”. Een fout herstellen kan niet slechter zijn dan de fout te maken.

Zou het niet handiger zijn om bedrijven als Mandrake, Red Hat en IBM te vragen hun distributies “GNU/Linux” te noemen in plaats van individuen?
Het is geen kwestie van het een of het ander—we vragen bedrijven, organisaties en individuen ons daarin te steunen. We hebben het in feite alle drie die bedrijven gevraagd. Mandrake gebruikt af en toe de term “ GNU/Linux” maar IBM en Red Hat wilden niet meewerken. Een van hun vertegenwoordigers zei: “dit is een puur commerciële beslissing; we verwachten beter te verkopen wanneer we het Linux noemen.”. Oftewel, het kon het bedrijf niet schelen of het juist was of niet.

We kunnen ze niet dwingen maar we zullen ook niet snel opgeven. Je zult wellicht niet zoveel invloed hebben als een IBM of Red Hat maar je kunt nog steeds helpen. Gezamenlijk kunnen we de omstandigheden zó veranderen dat bedrijven meer winst zullen maken wanneer ze het “GNU/Linux” noemen.

Zou het niet beter zijn om de naam “GNU/Linux” te gebruiken voor distributies die alleen uit vrije software bestaan? Dat is tenslotte het ideaal van GNU.
De veelgebruikte praktijk om niet-vrije software toe te voegen aan een GNU/Linux systeem is een groot probleem voor onze gemeenschap. Het leert gebruikers dat niet-vrije software goed is en dat het gebruik ervan onderdeel is van de geest van “Linux”. Veel “Linux” gebruikersgroepen zien het als hun taak gebruikers te helpen bij het gebruik van niet-vrije toevoegingen en zullen soms zelfs verkopers uitnodigen om hun verkooppraatje te komen houden. Zij stellen doelen als “het helpen van gebruikers” van GNU/Linux (inclusief hen helpen met het gebruik van niet-vrije toepassingen en stuurprogramma's), of het populariseren van het systeem, zelfs ten koste van de vrijheid.

De vraag is hoe we dit kunnen veranderen.

Gezien het feit dat de meesten binnen de gemeenschap al niet doorhebben dat ze GNU met Linux gebruiken, heeft het verwerpen van deze vervuilde distributies weinig zin. Aangeven dat dit niet echt GNU is zou die gebruikers niets over vrijheid leren. De boodschap zou niet over komen. Ze zouden antwoorden dat ze niet eens wisten dat die systemen GNU waren.

Om bij gebruikers toch de boodschap van vrijheid over te laten komen moeten we precies het tegenovergestelde doen: ze vertellen dat al deze systemen wel degelijk versies zijn van GNU. Dat ze allemaal gebaseerd zijn op een systeem dat speciaal is gemaakt voor de vrijheid van de computergebruiker. Met deze kennis in het achterhoofd zullen ze in staat zijn distributies te herkennen die vervuild zijn met niet-vrije software en deze ook zien als vervuilde versies van GNU, in plaats van te denken dat het goede “versies van Linux” zijn.

Het is zeer nuttig om GNU/Linux gebruikersgroepen te starten die het systeem GNU/Linux noemen en de idealen van het GNU project uitdragen. Wanneer de Linux gebruikersgroep in jou omgeving bovengenoemde problemen heeft raden we je aan contact met ze op te nemen om te proberen hun uitgangspunten te veranderen (en hun naam) of anders een nieuwe groep te starten. Mensen hebben het recht om zich vast te bijten in meer oppervlakkige doelstellingen maar laat je daarin niet meesleuren!

Waarom maak je geen GNU distributie van Linux (sic) en noem je dat GNU/Linux?
Alle “Linux” distributies zijn versies van het GNU systeem met Linux als de kernel. Doel van de naam “GNU/Linux” is juist om dit over te brengen. Door een aparte distributie uit te brengen als “GNU/Linux” zou dit de zaak alleen maar vertroebelen.

Wat betreft het ontwikkelen van een distributie van GNU/Linux, dat hebben we al eens gedaan met het financieren van de eerste ontwikkeling van Debian GNU/Linux. Om dit nog een keer te doen lijkt ons niet nuttig; het is een hoop werk en wanneer een nieuwe distributie geen enorme praktische voordelen oplevert ten opzichte van andere distributies, mist het een doel.

In plaats daarvan steunen we ontwikkelaars van 100% vrije GNU/Linux distributies zoals gNewSense and Ututo.

Waarom zeggen we niet gewoon “Linux is de kernel van GNU” en brengen we een bestaande versie van GNU/Linux uit onder de naam “GNU”?
Het had een goed idee geweest om Linux destijds, in 1992, als GNU kernel te adopteren. Als we ons toen hadden gerealiseerd hoeveel moeite het zou kosten om GNU Hurd aan de praat te krijgen zouden we dat wellicht hebben gedaan (helaas is dat achterafpraterij).

Wanneer we nu een bestaande versie van GNU/Linux nemen en het hernoemen naar “GNU”, zou dat net zoiets zijn als een GNU systeem hernoemen naar “Linux”. Dat is niet goed en zo willen we niet opereren.

Was het GNU project tegen Linux in het begin?
We hebben Linux niet onze kernel gemaakt maar we hadden er zeker niets op tegen. In 1993 begonnen we onderhandelingen voor het ondersteunen van Debian GNU/Linux. We zochten ook samenwerking met mensen die GNU pakketten aan het wijzigen waren om te kunnen draaien met Linux. We wilden die veranderingen opnemen in onze standaard uitgaven, zodat die pakketten ook zonder extra handelingen met Linux konden samenwerken. Die veranderingen waren vaak ad-hoc en niet algemeen toepasbaar; ze moesten worden geschoond voordat ze geïnstalleerd konden worden.

Diegenen die de veranderingen maakten toonden weinig interesse in samenwerking. Eén van hen deelde ons zelfs mee dat hij niets gaf om het GNU project omdat hij een “Linux gebruiker” was. Dat kwam als een verrassing omdat de meeste mensen die GNU pakketten geschikt maakten voor andere systemen juist wél met ons samen wilden werken om die veranderingen erin te krijgen. Deze mensen echter, die ontwikkelden aan systemen die voor het grootste deel op GNU waren gebaseerd, waren de eerste (en nog steeds praktisch de enige) groep die niet met ons samen wilden werken.

Dit was onze eerste ervaring met mensen die een versie van het GNU systeem “Linux” noemden, en dat deze misvatting ons werk in de weg stond. Jou te vragen het systeem “GNU/Linux” te noemen is ons antwoord op dat probleem en andere problemen, ontstaan door de verkeerde naamgeving van “Linux”.

Waarom heb je zolang gewacht voordat je mensen vroeg het systeem GNU/Linux te noemen?

We hebben niet lang gewacht. We begonnen met dialogen richting ontwikkelaars en distributeurs in 1994 en startten een meer openbare campagne in 1996. We zullen dit voortzetten, zolang als nodig.

Moeten we de constructie GNU/[naam] toepassen op alle programma's die onder de GPL vallen?
We refereren nooit aan pakketten als “GNU/[naam]”. Als een programma een GNU pakket is noemen we het wel eens “GNU [naam]”.

GNU, het besturingssysteem, is samengeteld uit diverse programma's. Sommigen daarvan zijn gemaakt als onderdeel van het GNU project, anderen zijn later bijgedragen; dit zijn allemaal de GNU pakketten en we gebruiken vaak “GNU” in hun namen.

Het is aan de ontwikkelaar van een programma om te beslissen of hij wil bijdragen aan het project en er een GNU pakket van wil maken. Wanneer je een programma hebt ontwikkeld en je wil er een GNU pakket van maken, schrijf dan naar <gnu@gnu.org>, zodat we het kunnen beoordelen en beslissen of we het willen hebben.

Het zou niet eerlijk zijn om op ieder pakket met GPL de naam GNU te plakken. Wanneer je een programma maakt en het onder de GPL vrijgeeft betekent dat niet dat het GNU project het geschreven heeft, of dat je het voor ons hebt geschreven. De kernel Linux bijvoorbeeld is uitgebracht onder de GNU GPL maar Linus heeft het niet geschreven als onderdeel van het GNU project—hij deed dit werk onafhankelijk van ons. Als iets geen GNU pakket is, kan het GNU project ook niet met de eer gaan strijken. Er een “GNU”-etiket op plakken zou niet juist zijn.

Ons komt echter wel de eer toe van het maken van het GNU besturingssysteem als geheel, ook al hebben we niet alle delen zelf gemaakt. Het systeem is er gekomen, juist door onze vasthoudendheid en doorzettingsvermogen, gestart in 1984, jaren voordat Linux werd gestart.

Het besturingssysteem waarbinnen Linux populair werd was dezelfde als het GNU besturingssysteem. Niet helemaal hetzelfde omdat het een andere kernel had maar voor de rest toch vrijwel hetzelfde. Het was een variant van GNU. Het was het GNU/Linux systeem.

Linux wordt nog steeds voornamelijk gebruikt in afgeleiden van dat systeem—in de huidige versies van het GNU/Linux systeem. Wat deze systemen definieert is GNU en Linux, die de basis hiervoor vormen, en niet alleen Linux.

Zou GNU geen “Unix” in de naam moeten hebben omdat veel in GNU van Unix is afgekeken?
Eigenlijk zit er niets in GNU van Unix. Unix was private software (en is dat nog steeds), dus het gebruik van die code zou niet legaal zijn. Dat is geen toeval; het is de reden dat we GNU ontwikkelden; omdat we Unix niet vrijelijk konden gebruiken, of welk ander besturingssysteem van destijds dan ook, hadden we een vrij systeem nodig om het te vervangen. We konden daarbij geen programma's kopiëren, of zelfs maar delen ervan, van Unix; alles moest opnieuw worden geschreven.

Geen letter code uit GNU is afkomstig van Unix, maar GNU is een op Unix gelijkend systeem; en dus komen een hoop van de ideeën en specificaties van GNU voort uit Unix. De afkorting “GNU”, afkorting voor “GNU's Not Unix”, is een ironische, recursieve, verwijzing -iets wat in de hacker-gemeenschap in de jaren 70 populair was- naar Unix en bewijst het daarmee alle eer die het toekomt.

Zo'n eerste recursieve verwijzing was TINT, “TINT Is Niet TECO”. De schrijver van TINT schreef een nieuwe implementatie van TECO (er waren er al velen, voor diverse systemen), maar in plaats van het bedenken van een saaie naam als “WatDanOok TECO”, verzon hij een slimme en amusante naam. (Dat is ook wat het woord hacker betekent: speelse slimmigheid.)

Andere hackers vonden dit zo leuk dat we deze aanpak imiteerden. Het werd traditie om een programma, dat werd herschreven en gebaseerd was op iets bestaands, een recursief verwijzende naam te geven; MINK voor bijvoorbeeld een programma met de naam Klever, waarbij dit stond voor “MINK Is Niet Klever.”. Op dezelfde manier noemden we onze vervanger voor Unix “GNU's Niet Unix”.

Van oudsher verbood AT&T, de ontwikkelaar van Unix, eenieder om het eer te bewijzen door de naam “Unix” te gebruiken in hierop gelijkende systemen, zelfs niet bij systemen die voor 99% van Unix gekopieerd waren. AT&T dreigde iedereen met een proces die AT&T op een dergelijke wijze wilde vernoemen. Daarom hebben al die aangepaste versies van Unix (allen net zo privaat als Unix) een compleet andere naam, waar geen “Unix” in voor komt.

Zouden we ook “GNU/BSD” moeten gebruiken? (#bsd)
We noemen de BSD systemen (FreeBSD enz.) geen “GNU/BSD” omdat die benaming niet klopt met de historie van die systemen.

Het BSD systeem was ontwikkeld aan de universiteit van Berkeley in de tachtiger jaren als niet-vrije software maar werd vrij in de jaren negentig. Een vrij besturingssysteem heden ten dage is vrijwel zeker een variant op het GNU systeem of een BSD systeem.

Mensen vragen nog wel eens of BSD ook een variant is op GNU, net als GNU/Linux. Dat is het niet. De ontwikkelaars van BSD werden door het voorbeeld van het GNU project geïnspireerd om ook hun eigen project vrij te maken. Aansporingen daartoe van GNU-activisten hielp ze over de drempel maar de code heeft weinig overeenkomsten met GNU.

Huidige BSD systemen gebruiken een paar GNU pakketten, net als GNU systemen nu sommige BSD programma's gebruiken; in hun geheel echter zijn het twee verschillende systemen die apart zijn ontwikkeld. De BSD ontwikkelaars schreven geen kernel die ze aan het GNU systeem toevoegden en dus zou een naam als GNU/BSD nergens op slaan.

De relatie tussen GNU/Linux en GNU is veel directer en daarom is de benaming “GNU/Linux” veel toepasselijker.

Er is een versie van GNU die de kernel van NetBSD gebruikt. De ontwikkelaars noemen het “Debian GNU/NetBSD” maar “GNU/kernelvanNetBSD” zou toepasselijker zijn omdat NetBSD een compleet systeem is, niet alleen een kernel. Het is geen BSD systeem, omdat het meeste van het systeem hetzelfde is als het GNU/Linux systeem.

Wanneer ik de GNU hulpmiddelen op Windows installeer, betekent dat dan dat ik een GNU/Windows systeem heb?
Niet op de manier zoals we het bedoelen met “GNU/Linux”. De hulpmiddelen van GNU zijn alleen een onderdeel van de GNU software, die op zichzelf weer een onderdeel zijn van het GNU systeem en daaronder heb je dan een compleet besturingssysteem die niets gemeen heeft met GNU. Alles bij elkaar is dat een compleet andere situatie als met GNU/Linux.
Kun je Linux niet zonder GNU gebruiken? (#justlinux)
Linux wordt wel op zichzelf gebruikt of in combinatie met andere software in sommige apparatuur. Deze kleine systemen verschillen echter hemelsbreed met GNU/Linux. Gebruikers zullen dit bijvoorbeeld niet op hun PC installeren en de toepassing zou teleurstellend zijn. Het is nuttig om aan te geven dat die apparatuur alleen Linux gebruikt, alleen al om aan te geven hoeveel ze verschillen van GNU/Linux.
Zijn er complete Linux systemen zonder GNU? (#linuxsyswithoutgnu)
Er zijn complete systemen met Linux maar geen GNU; Android is daarvan een voorbeeld. Maar het is ook niet juist om die “Linux” te noemen.

Android verschilt veel van GNU/Linux—omdat het weinig van het GNU systeem bevat, behalve Linux. Het is een geheel ander systeem. Wanneer je dit geheel “Linux” zou noemen moet je ook dingen zeggen als: “Android bevat Linux maar is het niet omdat het niet de gebruikelijke Linux bibliotheken en hulpmiddelen heeft [het GNU systeem dus]”. Android heeft net zoveel Linux als GNU/Linux. Het heeft echter geen GNU systeem maar een hoop software van Google.

Waarom noemen we het systeem niet gewoon “Linux” en laten we Linus Torvalds het “gezicht” van onze gemeenschap zijn?
Linus Torvalds is al het “gezicht” (niet onze woorden) van zijn eigen doelen, niet die van ons. Zijn doel is het systeem meer bekendheid te geven en gelooft dat de meerwaarde voor de gemeenschap hem zit in de praktische voordelen die het systeem biedt; de kracht, betrouwbaarheid en beschikbaarheid. Hij heeft het nooit gehad over de vrijheid om samen te werken als hoger doel en dus associeert men Linux niet met dit doel.

Linus heeft publiekelijk verklaard het niet eens te zijn met de idealen van de vrije software beweging. Hij ontwikkelde jarenlang niet-vrije software in zijn betrekking (en deelde dit mee aan een groot publiek tijdens de “Linux” World show), en nodigde mede-ontwikkelaars van Linux uit om ook gebruik te maken van niet-vrije software en daar samen met hem aan te werken. Hij gaat nog verder en weigert te aanvaarden dat het werk van ingenieurs en wetenschappers ook sociale gevolgen heeft—de geleerde lessen bij de ontwikkeling van de atoombom daarmee negerend.

Er is niets tegen op het ontwikkelen van een vrij programma voor de lol of om ervan te leren; de kernel die Linus schreef om die redenen was een belangrijke bijdrage aan onze gemeenschap. Maar dit zijn niet de redenen waarom het complete vrije systeem, GNU/Linux, bestaat en het waarborgt niet onze vrijheid op de langere termijn. Het grote publiek dient dit te weten. Linus heeft recht op zijn eigen mening maar mensen moeten zich wel realiseren dat dit besturingssysteem uit die vrijheids-idealen voort komen, niet uit zijn overtuiging.

Is het niet fout om het werk van Linux Torvalds als GNU te bestempelen? (#claimlinux)
Klopt, daarom doen we het niet. Het werk van Torvalds is Linux, de kernel; we vermijden zorgvuldig om dit bij het GNU Project te betrekken of het als “GNU” te bestempelen. Wanneer we het over het geheel hebben noemen we het “GNU/Linux”, ere wie ere toekomt.
Is Linus Torvalds het er mee eens dat Linux alleen de kernel is? (#linusagreed)

Hij kwam hier in het begin al mee. In de eerste Linux release notes stond al, “De meeste hulpmiddelen die linux gebruikt zijn GNU programma's en vallen onder de GNU auteursplicht. Die programma's zitten niet in deze distributie - vraag mij (of GNU) voor meer informatie.”.

De strijd is al verloren—de maatschappij heeft al gekozen en daar kunnen we niets aan veranderen, waarom dan nog al die moeite?
Dit is geen gevecht, het is een bewustwordings-campagne. Hoe een systeem te noemen is geen beslissing die op een vaststaand moment door de “maatschappij” wordt genomen: iedereen, iedere organisatie, kan zelf beslissen welke naam ze zullen gebruiken. Je kunt mensen niet dwingen het systeem “GNU/Linux” te noemen maar je kunt wel voor jezelf beslissen het zo te noemen—en door dat te doen geef je het goede voorbeeld.
De maatschappij heeft al besloten en dat kunnen we niet veranderen, wat heeft het dan voor nut het systeem alsnog “GNU/Linux” te noemen?
Dit is geen kwestie van alles of niets: juiste en onjuiste informatie wordt door verschillende mensen verspreidt. Wanneer je het systeem “GNU/Linux” noemt help je daarmee anderen achter de ware achtergrond van het systeem te komen. Je kunt de misvatting niet overal recht gaan zetten, net zo min als wij dat kunnen maar je kunt wel helpen. Wanneer een paar honderd mensen jou de term “GNU/Linux” horen gebruiken zul je al een behoorlijk aantal mensen daarmee helpen zonder veel inspanning. En sommigen zullen dit op hun beurt weer doen.
Is het niet beter het systeem gewoon “Linux” te noemen, vergezeld van een verklaring van enkele minuten?
Wanneer je ons wil helpen door die verklaring te geven aan anderen dan zullen we je inspanning waarderen maar het is niet de beste manier. Het is lang niet zo effectief als het systeem gewoon “GNU/Linux” te noemen en ook minder economisch.

Het is niet economisch omdat het misschien niet beklijft en de verklaring zeker niet door zal worden gegeven. Sommige toehoorders zullen luisteren naar je verklaring en die tot zich nemen. Maar ze zullen die uiteenzetting niet snel doorgeven. Ze zullen het waarschijnlijk nog steeds “Linux” noemen. Zonder die bedoeling te hebben zullen ze de misvatting hiermee juist verspreiden.

Het is niet economisch omdat het veel tijd kost. “GNU/Linux” zeggen of opschrijven kost slechts een paar seconden, niet enkele minuten, je kunt daardoor meer mensen bereiken. Verschil maken in het gebruik van de termen Linux en GNU/Linux is verreweg de meest effectieve manier om het GNU project te helpen.

Sommige mensen lachen je uit wanneer je hen vraagt het systeem GNU/Linux te noemen. Waarom laat je dit gebeuren?
Door het systeem “Linux” te noemen krijgen mensen de verkeerde indruk van de historie en het doel van het systeem. Mensen die ons daarom uitlachen hebben waarschijnlijk die verkeerde kijk op het systeem—zij denken dat ons werk door Linus is gedaan en dus lachen ze ons uit wanneer we ze vragen ons daarin te erkennen. Wanneer ze de waarheid hadden gekend hadden ze waarschijnlijk niet gelachen.

Waarom nemen we dan toch het risico dat mensen ons uitlachen? Omdat dit vaak voordeel oplevert voor het GNU project. Dat risico zijn we wel bereid te lopen wanneer we daarmee ons doel bereiken.

Wanneer je een dergelijke ironische situatie tegenkomt, laat het dan niet gebeuren. Licht de mensen in over de juiste geschiedenis van het systeem. Wanneer mensen begrijpen dat het een gerechtvaardigd verzoek is zullen ze niet meer lachen.

Sommige mensen veroordelen je omdat je ze vraagt het systeem GNU/Linux te noemen. Verlies je dan niet doordat je die mensen van je vervreemd?
Niet zo veel. Mensen die onze inspanningen in deze niet kunnen waarderen zouden ons waarschijnlijk toch niet helpen. Wanneer deze mensen toch vrije software uitbrengen en daarmee ons doel vooruithelpen zal dat hoogstwaarschijnlijk gebeuren om andere redenen. Niet omdat wij het van ze vragen.

Het heeft weinig zin je druk te maken over het afstoten van mensen die toch al niet willen samenwerken en je hierdoor laten afschrikken schiet nu juist je doel voorbij. En dus zullen we blijven proberen deze misvatting recht te zetten.

Wat je ook hebt bijgedragen, is het wel legaal om een besturingssysteem van naam te veranderen?
We veranderen helemaal niets: we noemen het systeem al “GNU” sinds de eerste aankondiging in 1983. Degenen die het probeerden om te dopen tot “Linux” hadden dit niet moeten doen.
Is het niet ontzettend fout om mensen te dwingen het systeem “GNU/Linux” te noemen?
Het zou fout zijn ze te dwingen dus dat proberen we ook niet. We noemen het systeem “GNU/Linux” en vragen anderen dat ook te doen.
Waarom span je geen rechtszaak aan tegen mensen die het systeem “Linux” noemen?
Er is geen wet die dit verbiedt, maar omdat we geloven in de vrijheid van meningsuiting zouden we dit ook niet willen. We vragen mensen het systeem “GNU/Linux” te noemen omdat dit de juiste naam is.
Zou je niet wat in de GPL moeten zetten wat mensen dwingt het systeem “GNU” te noemen?
Het doel van de GNU GPL is om gebruikers te beschermen tegen mensen die van de vrije software private versies willen maken. En hoewel de mensen die het systeem “Linux” noemen vaak de vrijheid van gebruikers inperken door bijvoorbeeld niet-vrije software te bundelen met GNU/Linux, is het gebruik van de naam “Linux” op zichzelf geen inperking van de vrijheid van gebruikers. Het lijkt daarom niet gepast de GPL hiervoor te gebruiken.
Je had bezwaar tegen de originele licentie van BSD die mensen verplichtte de Universiteit van Californië te vermelden. Is het dan niet hypocriet ditzelfde te eisen voor het GNU project.?
Het zou hypocriet zijn een GNU/Linux vermeldingsplicht in de licentie op te nemen dus dat doen we niet. We vragen slechts ons de eer te geven die ons toekomt.
Door geen vermeldingsplicht van GNU in de GNU GPL op te nemen heb je dit zelf over je afgeroepen; wat zeur je nog?
Deze vraag verondersteld een bedenkelijk uitgangspunt: dat wanneer je mensen niet dwingt je eerlijk te behandelen ze het recht hebben misbruik van je te maken.

We hopen dat je dit uitgangspunt, net als ons, verwerpt.

Zou het niet makkelijker zijn om niet tegen de heersende overtuiging in te gaan?
We geloven niet dat we hierin mee moeten gaan met de misleidde massa. We hopen dat jij de waarheid ook belangrijk vindt.

We zouden dit vrije besturingssysteem niet hebben kunnen ontwikkelen als we de heersende opvatting, dat private software legitiem en acceptabel zou zijn, niet hadden getrotseerd.

Doordat zoveel mensen het “Linux” noemen maakt het toch niet meer uit?
We geloven niet dat de populariteit van een fout dit tot waarheid verheft.
Veel mensen vinden vooral gemak belangrijk of wie er wint, niet wie er gelijk heeft of niet. Kun je niet beter op een andere manier hun steun verwerven?
Alleen geven om gemak of winnaars is een amorele benadering van het leven. Niet-vrije software is hiervan een voorbeeld en gedijt daarop. Dus op de langere termijn schiet een dergelijke benadering ons doel voorbij. We zullen doorgaan op basis van wat goed en fout is.

We hopen dat jij ook om goed en fout geeft.

[FSF logo]“Our mission is to preserve, protect and promote the freedom to use, study, copy, modify, and redistribute computer software, and to defend the rights of Free Software users.”

The Free Software Foundation is the principal organizational sponsor of the GNU Operating System. Support GNU and the FSF by buying manuals and gear, joining the FSF as an associate member, or making a donation, either directly to the FSF or via Flattr.

naar begin